स्कॉटलंडमध्ये एक असा पूल आहे, जिथे गेल्या अनेक दशकांपासून कुत्रे अचानक कठड्याकडे धावत जाऊन खाली उडी मारल्याच्या घटना चर्चेत आहेत. काही कुत्रे या उंचीवरून पडूनही वाचले, तर काहींचा मृत्यू झाला. त्यामुळे या पुलाला जगभरात ‘डॉग सुसाइड ब्रिज’ किंवा ‘ब्रिज ऑफ डेथ’ म्हणून ओळखलं जाऊ लागलं. पण खरंच कुत्रे स्वतःचा जीव देण्यासाठी या पुलावरून उडी मारतात का? की या विचित्र घटनांमागे एखादं नैसर्गिक कारण आहे? हा पूल म्हणजे स्कॉटलंडमधील डंबार्टनजवळचा ओव्हरटून ब्रिज.
नेमकं काय घडतं?
ओव्हरटून ब्रिज हा जुन्या दगडी बांधकामाचा पूल असून त्याच्या आसपास मोठ्या प्रमाणात झाडी आहे. पुलाखाली खोल दरी आहे. या परिसरातून कुत्र्यांना घेऊन जाणाऱ्या काही लोकांनी असा अनुभव सांगितला आहे की, कुत्रे अचानक पुलाच्या एका विशिष्ट भागाकडे धाव घेतात आणि कठड्यावरून खाली पडतात. ही घटना एक-दोन वेळा घडलेली नसल्यामुळे या पुलाभोवती रहस्य निर्माण झालं. काही दशकांपासून अशा घटनांच्या कथा स्थानिक पातळीवर सांगितल्या जात आहेत. पण इथे एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घ्यावी लागते. कुत्रे माणसांसारखा स्वतःचा जीव घेण्याचा निर्णय घेतात, याचा वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही. त्यामुळे या घटनांना ‘आत्महत्या’ म्हणण्यापेक्षा कुत्रे अचानक उडी का मारतात, हा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा ठरतो.
मिंकच्या वासाचा सिद्धांत काय आहे?
या घटनांमागे मिंक या छोट्या सस्तन प्राण्याच्या वासाचा संबंध असू शकतो, असा एक सिद्धांत मांडला गेला आहे. कुत्र्यांची वास घेण्याची क्षमता अत्यंत तीव्र असते. त्यामुळे पुलाच्या आसपास एखाद्या प्राण्याचा वास त्यांना जाणवला, तर ते त्या दिशेने आकर्षित होऊ शकतात. ओव्हरटून ब्रिजच्या परिसरात दाट झाडी आणि वनस्पती असल्यामुळे एखाद्या प्राण्याचा वास कुत्र्यांना जाणवत असण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. श्वानांच्या वर्तनाचा अभ्यास करणारे डेव्हिड सँड्स यांनीही या शक्यतेचा अभ्यास केला होता. त्यांच्या मते, मिंकसारख्या प्राण्यांचा वास आणि परिसरातील वनस्पती यामुळे कुत्रे त्या दिशेने आकर्षित होऊ शकतात. मात्र याचा अर्थ ओव्हरटून ब्रिजवर घडलेल्या प्रत्येक घटनेचं कारण मिंकच आहे, असं सिद्ध झालेलं नाही.
पुलाची रचनाही कारणीभूत असू शकते?
पुलाची रचना हा देखील या रहस्यातील महत्त्वाचा भाग मानला जातो. कठड्याच्या पलीकडे दाट झाडी असल्यामुळे कुत्र्याला खाली किती खोल दरी आहे, याचा माणसासारखा अंदाज येईलच असं नाही. एखाद्या वासाच्या किंवा हालचालीच्या दिशेने कुत्रा पुढे गेला आणि त्याचा तोल गेला, तर तो थेट खाली पडू शकतो. विशेष म्हणजे या घटनांमध्ये अनेक कुत्रे पुलाच्या एका विशिष्ट भागाकडे आकर्षित झाल्याच्या कथा सांगितल्या जातात. त्यामुळे या भागातील वास, वनस्पती, भूभाग आणि पुलाची रचना यांचा एकत्रित परिणाम असू शकतो का, हा प्रश्न उपस्थित होतो.
मग भुताटकीच्या कथा कुठून आल्या?
जिथे एखाद्या घटनेचं ठोस उत्तर मिळत नाही, तिथे रहस्यमय आणि अलौकिक कथांना सुरुवात होणं स्वाभाविक आहे. ओव्हरटून ब्रिजबद्दलही अशाच अनेक कथा प्रचलित आहेत. काही स्थानिक आख्यायिकांनुसार या परिसरात अलौकिक शक्ती असल्याचं मानलं जातं. कुत्र्यांना माणसांना न दिसणाऱ्या गोष्टी जाणवतात आणि त्यामुळे ते अचानक पुलावरून उडी मारतात, असंही काही लोक मानतात. मात्र कुत्र्यांना आत्मे दिसतात किंवा या पुलावर कोणतीही अलौकिक शक्ती आहे, याचा वैज्ञानिक पुरावा उपलब्ध नाही.
1994 मधील घटनेनंतर रहस्य आणखी वाढलं
ओव्हरटून ब्रिजशी जोडलेली आणखी एक गंभीर घटना 1994 मध्ये घडली होती. एका व्यक्तीने आपल्या लहान मुलाला पुलावरून खाली फेकल्याची घटना घडली. या घटनेनंतर पुलाबद्दलच्या अलौकिक कथांना आणखी बळ मिळालं. या घटनेचा आणि कुत्र्यांच्या उड्या मारण्याच्या घटनांचा थेट वैज्ञानिक संबंध असल्याचा पुरावा मात्र उपलब्ध नाही. म्हणून या घटनेचा उल्लेख करताना तो एक वेगळा ऐतिहासिक प्रसंग म्हणून पाहणं महत्त्वाचं आहे.
मग ओव्हरटून ब्रिजचं खरं रहस्य काय?
आजपर्यंत या घटनांचं एकच निश्चित वैज्ञानिक कारण समोर आलेलं नाही. मिंक किंवा इतर प्राण्यांचा वास, परिसरातील दाट झाडी, पुलाची रचना, कुत्र्यांची वास घेण्याची क्षमता आणि त्यांचं नैसर्गिक वर्तन हे संभाव्य घटक मानले जातात. मात्र यापैकी एकाच कारणामुळे सर्व घटना घडल्या, असं ठामपणे सांगता येत नाही. त्यामुळे ‘डॉग सुसाइड ब्रिज’ हे नाव कितीही रहस्यमय वाटत असलं, तरी कुत्रे जाणीवपूर्वक स्वतःचा जीव देण्यासाठी पुलावरून उडी मारतात, असा निष्कर्ष वैज्ञानिक पुराव्यावर आधारित नाही. ओव्हरटून ब्रिजचं रहस्य आजही पूर्णपणे सुटलेलं नाही. विज्ञानाकडे काही संभाव्य स्पष्टीकरणं आहेत, पण प्रत्येक घटनेचं उत्तर त्यातून मिळत नाही. आणि कदाचित म्हणूनच हा पूल आजही जगभरातील लोकांच्या कुतूहलाचा विषय ठरतो.
