पूर्व भारतीय क्रिकेटपटू आणि माजी फलंदाजी प्रशिक्षक संजय बांगर यांची मुलगी अनाया बांगर पुन्हा एकदा क्रिकेटच्या मैदानात पुनरागमन करण्यासाठी सज्ज झाली आहे. अनायाचा जन्म एका मुलाच्या रूपात झाला होता आणि तिचे नाव आर्यन होते. मात्र, जेंडर अफेर्मिंग सर्जरी आणि हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपीद्वारे तिने स्वतःची नवी ओळख निर्माण करत आपले नाव ‘अनाया’ ठेवले. लिंग बदलाच्या या प्रक्रियेमुळे तिला काही काळ क्रिकेटपासून दूर राहावे लागले होते. भारतात तिच्या खेळण्याबाबत अद्याप स्पष्टता नसली, तरी क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाने आपल्या ट्रान्सजेंडर धोरणांतर्गत तिला ऑस्ट्रेलियात महिला क्रिकेट खेळण्याची परवानगी दिली आहे.
अनायाने तिच्या जेंडर ट्रान्सिशनदरम्यान हार्मोन थेरपी पूर्ण केली आणि मार्च २०२६ मध्ये जेंडर-अफेर्मिंग सर्जरी करून घेतली. या प्रक्रियेनंतर तिने पुन्हा खेळात परतण्यासाठी क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाशी संपर्क साधला होता. सीएच्या वैद्यकीय समितीने अनायाच्या प्रकरणाचा सखोल अभ्यास केला आणि तिला सध्या ऑस्ट्रेलियाच्या प्रीमियर क्रिकेट स्पर्धांमध्ये खेळण्यासाठी हिरवा कंदील दिला आहे. क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाच्या नियमांनुसार, अनाया मार्च २०२७ पासून एलीट महिला क्रिकेट खेळण्यासाठी पात्र ठरू शकते.
असे असले तरी, थेट बिग बॅश लीगच्या कोणत्याही संघाशी तिचा करार झालेला नाही. एलीट लेव्हलवर खेळण्यासाठी तिला काही कडक वैद्यकीय अटी पूर्ण कराव्या लागतील. या धोरणानुसार, ऑस्ट्रेलियात पोहोचल्यानंतर तिच्या रक्तातील ‘सीरम टेस्टोस्टेरॉन’ची पातळी १० nmol/L पेक्षा कमी असणे बंधनकारक आहे.
क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाच्या या निर्णयावर भावना व्यक्त करताना अनाया म्हणाली, “माझ्यासाठी हा अत्यंत भावुक क्षण आहे. एका टप्प्यावर मला वाटू लागलं होतं की मी माझ्या आयुष्यातून क्रिकेट कायमचं गमावून बसले आहे. लहानपणापासूनच क्रिकेट हा माझ्या ओळखीचा एक महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. लिंग बदलामधून जात असताना खेळापासून दूर राहणे हा माझ्या आयुष्यातील सर्वात कठीण काळ होता. हा फक्त एका महिला लीगमध्ये खेळण्याचा प्रश्न नाही, तर मी लहानपणापासून ज्या खेळावर प्रेम केलं, तिथे पुन्हा परतण्याची ही एक संधी आहे.”
अनायाने यापूर्वी भारतीय देशांतर्गत क्रिकेटचा अनुभव घेतला आहे. तिने मुंबईच्या क्रिकेटमध्ये ‘आर्यन’ म्हणून चमकदार कामगिरी केली होती. मुंबईच्या अंडर-१९ संघातून खेळताना तिने सध्याचे स्टार खेळाडू सरफराज खान आणि मुशीर खान यांच्यासोबत क्रिकेटचे धडे गिरवले आहेत.
भारतात अजूनही ट्रान्सजेंडर महिलांच्या महिला क्रिकेटमधील सहभागाबाबत भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाचे स्पष्ट धोरण समोर आलेले नाही. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने २०२३ मध्ये पुरुष वयातून गेलेल्या ट्रान्सजेंडर खेळाडूंना एलीट महिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये खेळण्यावर बंदी घातली होती. अशा स्थितीत क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाने घेतलेला हा निर्णय अनायाच्या क्रिकेट कारकिर्दीला नवी दिशा देणारा ठरणार आहे.
