ऑस्करसाठी निवडला गेलेला ‘गोंधळ’ बॉक्स ऑफिसवर फ्लॉप का ठरला?

मराठी सिनेमा ‘गोंधळ’ सध्या देशभरात चर्चेत आहे. कारण 2027 मध्ये होणाऱ्या 99व्या अकॅडमी अवॉर्ड्सच्या ‘बेस्ट इंटरनॅशनल फीचर फिल्म’ या विभागासाठी भारताची अधिकृत एंट्री म्हणून ‘गोंधळ’ची निवड झाली आहे. फिल्म फेडरेशन ऑफ इंडियाने 33 चित्रपटांमधून ‘गोंधळ’ची निवड केली. त्यामुळे एका मराठी चित्रपटाने पुन्हा एकदा भारतीय सिनेमाला ऑस्करच्या आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर नेलं आहे. मात्र या सगळ्या कौतुकाच्या दरम्यान ‘गोंधळ’च्या बॉक्स ऑफिसची कहाणी पाहिली तर चित्र थोडं वेगळं दिसतं. कारण रिपोर्ट्सनुसार, रिलीजच्या वेळी हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर अपेक्षित कमाई करू शकला नव्हता. म्हणजेच एकीकडे आता हा चित्रपट ऑस्करच्या शर्यतीत भारताचं प्रतिनिधित्व करतोय आणि दुसरीकडे थिएटरमध्ये त्याची कमाई मात्र फारशी झाली नव्हती. त्यामुळे ‘गोंधळ’ची ही बॉक्स ऑफिसपासून ऑस्करपर्यंतची कहाणी नक्कीच लक्षवेधी आहे.

‘गोंधळ’चे दिग्दर्शन आणि लेखन संतोष डावखर यांनी केलं आहे. हा चित्रपट महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ‘गोंधळ’ या लोककला आणि धार्मिक विधीच्या पार्श्वभूमीवर तयार करण्यात आला आहे. ग्रामीण महाराष्ट्रातील वातावरण, मानवी नात्यांमधला ताण, इच्छा, महत्त्वाकांक्षा, अंधश्रद्धा आणि बदलत जाणारा सामाजिक दृष्टिकोन या सगळ्या गोष्टी चित्रपटाच्या कथानकात महत्त्वाच्या आहेत. चित्रपटाची कथा एका नवविवाहित महिलेभोवती फिरते आणि पारंपरिक गोंधळाच्या वातावरणात नात्यांमधील गुंतागुंत आणि संघर्ष उलगडत जातो.

‘गोंधळ’मध्ये इशिता देशमुख, किशोर कदम आणि निषाद भोईर यांच्यासह कलाकारांनी भूमिका साकारल्या आहेत. चित्रपटाची निर्मिती दीक्षा डावखर यांच्या डावखर फिल्म्सच्या बॅनरखाली करण्यात आली आहे. एडिटिंगची जबाबदारी आशीष महात्रे यांनी सांभाळली आहे. विशेष म्हणजे चित्रपटाला यापूर्वीच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दाद मिळाली होती. 2025 मध्ये गोव्यात झालेल्या 56व्या इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल ऑफ इंडियामध्ये संतोष डावखर यांना ‘सिल्व्हर पीकॉक’ पुरस्कार मिळाला होता. त्यामुळे ‘गोंधळ’ हा अचानक ऑस्करच्या रेसमध्ये आलेला चित्रपट नाही; त्याला यापूर्वीच समीक्षक आणि महोत्सवांच्या पातळीवर मान्यता मिळाली होती.

मात्र चित्रपटाच्या थिएटरमधील प्रवासाकडे पाहिलं तर परिस्थिती वेगळी होती. ‘गोंधळ’ 14 नोव्हेंबर 2025 रोजी थिएटरमध्ये रिलीज झाला. हा मोठ्या बजेटचा किंवा मोठ्या स्टार्सचा व्यावसायिक सिनेमा नव्हता. त्यामुळे त्याचं थिएटर रिलीज तुलनेने मर्यादित होतं. तुझ्या दिलेल्या माहितीनुसार, रिपोर्ट्समध्ये चित्रपटाचं बजेट साधारण 3 ते 4 कोटी रुपये असल्याचं सांगितलं जातं, तर बॉक्स ऑफिसवर त्याची कमाई त्यापेक्षा मोठ्या प्रमाणात कमी राहिली. त्यामुळे रिलीजच्या वेळी चित्रपटाला व्यावसायिक यश मिळालं नाही, अशी चर्चा झाली.

आणि इथेच ‘गोंधळ’ची सगळ्यात इंटरेस्टिंग गोष्ट समोर येते. एखादा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर मोठी कमाई करत नाही म्हणजे तो चित्रपट खराब आहे, असं अजिबात नसतं. बॉक्स ऑफिसवर एखाद्या सिनेमाची कामगिरी ठरवताना स्टार पॉवर, स्क्रीन काउंट, मार्केटिंग, रिलीजची वेळ, प्रेक्षकांपर्यंत पोहोच, भाषा आणि त्या चित्रपटाची शैली या सगळ्या गोष्टींचा परिणाम होतो. विशेषतः छोट्या बजेटच्या आणि प्रयोगशील किंवा प्रादेशिक विषयांवर आधारित चित्रपटांना मोठ्या व्यावसायिक सिनेमांशी स्पर्धा करताना वेगळ्या प्रकारची अडचण येऊ शकते.

‘गोंधळ’चं उदाहरण यासाठी महत्त्वाचं आहे. कारण या चित्रपटाला समीक्षकांकडून आणि फिल्म फेस्टिव्हल्समधून मिळालेली दाद आणि थिएटरमधील कमाई यांच्यात मोठी तफावत दिसते. म्हणजे प्रेक्षकांनी किंवा समीक्षकांनी एखाद्या कलात्मक चित्रपटाचं कौतुक करणं आणि तो मोठ्या प्रमाणावर थिएटरमध्ये कमाई करणं या दोन पूर्णपणे वेगळ्या गोष्टी आहेत.

पण आता परिस्थिती बदलली आहे. ऑस्करसाठी भारताची अधिकृत एंट्री म्हणून निवड झाल्यानंतर ‘गोंधळ’कडे केवळ मराठी चित्रपट म्हणून पाहिलं जात नाहीये. आता या सिनेमाकडे आंतरराष्ट्रीय पुरस्काराच्या शर्यतीतील भारतीय चित्रपट म्हणून पाहिलं जात आहे. फिल्म फेडरेशन ऑफ इंडियाच्या निवड समितीने 33 चित्रपट पाहिल्यानंतर ‘गोंधळ’ची निवड केली. या यादीमध्ये हिंदीसोबत मराठी, तेलुगू, गुजराती, तमिळ, मल्याळम आणि इतर भाषांमधील चित्रपट होते.

मात्र इथे एक गोष्ट लक्षात घेणं गरजेचं आहे. ‘गोंधळ’ भारताची अधिकृत ऑस्कर एंट्री बनला आहे, याचा अर्थ त्याला थेट ऑस्करचं नॉमिनेशन मिळालं असं नाही. आता चित्रपट अकॅडमीच्या प्रक्रियेत पुढे जाईल. त्यानंतर शॉर्टलिस्ट आणि अंतिम नॉमिनेशनचे टप्पे येतील. त्यामुळे सध्या ‘गोंधळ ऑस्करसाठी भारताकडून पाठवला गेला आहे’ असं म्हणणं योग्य आहे; ‘गोंधळ ऑस्करसाठी नॉमिनेट झाला आहे’ असं म्हणणं मात्र चुकीचं ठरेल.

आता या ऑस्कर निवडीनंतर ‘गोंधळ’ला आणखी मोठ्या प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवण्याची तयारी सुरू झाली आहे. टाइम्स ऑफ इंडियाच्या रिपोर्टनुसार, चित्रपटाचं हिंदी, तमिळ आणि तेलुगू डबिंग पूर्ण झालं आहे. चित्रपटाचे एडिटर आशीष महात्रे यांनी याबाबत माहिती दिली असून, या भाषांमधील रिलीजची अधिकृत घोषणा लवकरच केली जाण्याची शक्यता आहे. म्हणजे महाराष्ट्राबाहेरच्या प्रेक्षकांपर्यंतही ‘गोंधळ’ पोहोचणार आहे.

याहूनही महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे सध्या चित्रपटाच्या ओटीटी रिलीजबाबत मेकर्सचा प्लॅन नसल्याचं आशीष महात्रे यांनी सांगितलं आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, मेकर्सना हा चित्रपट मोठ्या पडद्यावरच दाखवायचा आहे. त्यामुळे ऑस्करची एंट्री, नवीन भाषांमधील डबिंग आणि पुन्हा थिएटरमध्ये प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न, या सगळ्यामुळे ‘गोंधळ’चा पुढचा प्रवास त्याच्या पहिल्या थिएटर रनपेक्षा नक्कीच वेगळा असणार आहे.

आणि म्हणूनच ‘गोंधळ’ची कहाणी केवळ एका चित्रपटाच्या यश-अपयशाची नाही. ती मराठी सिनेमाच्या बदलत्या प्रवासाची देखील कहाणी आहे. एक चित्रपट थिएटरमध्ये अपेक्षित कमाई करू शकत नाही, पण त्याच चित्रपटाला आंतरराष्ट्रीय महोत्सवात पुरस्कार मिळतो, नंतर तो भारताची ऑस्कर एंट्री बनतो आणि त्यानंतर देशभरातील प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी हिंदी, तमिळ आणि तेलुगूमध्ये रिलीज करण्याची तयारी सुरू होते.

म्हणजेच कधी कधी बॉक्स ऑफिसचा निकाल हा चित्रपटाची संपूर्ण कहाणी सांगत नाही.

‘गोंधळ’ने थिएटरमध्ये किती कमाई केली, यापेक्षा आता त्याने कुठपर्यंत मजल मारली आहे, हा प्रश्न जास्त महत्त्वाचा ठरतोय. कारण कालपर्यंत महाराष्ट्रापुरता मर्यादित असलेला हा मराठी सिनेमा आज भारताची ऑस्कर एंट्री बनून जगाच्या सर्वात मोठ्या फिल्म अवॉर्ड्सपैकी एकाच्या शर्यतीत उभा आहे.

आता ‘गोंधळ’ ऑस्करच्या पुढच्या टप्प्यांमध्ये किती पुढे जातो, हे येणाऱ्या काळात स्पष्ट होईल. पण एक गोष्ट मात्र निश्चित आहे. बॉक्स ऑफिसवर अपेक्षित कमाई न करणाऱ्या एका छोट्या मराठी सिनेमाने आज संपूर्ण भारताचं लक्ष स्वतःकडे वेधून घेतलं आहे. आणि कदाचित हीच ‘गोंधळ’ची सगळ्यात मोठी गोष्ट आहे.