देशात होणाऱ्या जनगणनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात जनगणनेबाबत केंद्र सरकारने महत्त्वाची माहिती जाहीर केली आहे. जनगणनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात नागरिकांना विचारण्यात येणाऱ्या 40 प्रश्नांची यादी रजिस्ट्रार जनरल आणि जनगणना आयुक्तांनी अधिसूचित केली आहे. विशेष म्हणजे, देशाच्या इतिहासात पहिल्यांदाच जनगणना पूर्णपणे डिजिटल पद्धतीने होणार असून, यामध्ये जात आणि कोविड-19 लसीकरणासंबंधी माहितीही घेतली जाणार आहे.
2027 ची जनगणना का ठरणार खास?
2021 मध्ये होणारी जनगणना कोरोना महामारीमुळे पुढे ढकलण्यात आली होती. आता 2027 मध्ये ही प्रक्रिया दोन टप्प्यांत पार पडणार आहे. या जनगणनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे व्यापक स्तरावर जातीनिहाय माहिती गोळा केली जाणार आहे. जनगणना कर्मचाऱ्यांकडून घराघरात जाऊन नागरिकांची माहिती मोबाईल ॲपच्या माध्यमातून नोंदवली जाणार आहे. त्यामुळे यावेळी संपूर्ण प्रक्रिया कागदविरहित आणि डिजिटल स्वरूपात होणार आहे.
जात आणि कोविड लसीकरणाबाबतही प्रश्न
जनगणनेत नागरिकांना ते अनुसूचित जाती (SC) किंवा अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील आहेत का, यासोबतच त्यांची जात कोणती, याबाबत माहिती विचारली जाणार आहे. याशिवाय कोविडची लस घेतली आहे का आणि लस कुठे घेतली, याची माहितीही नोंदवली जाणार आहे.
दोन टप्प्यांत होणार जनगणना
हवामान आणि भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेऊन जनगणना दोन टप्प्यांत घेतली जाणार आहे.
पहिला टप्पा: लडाख, जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश आणि उत्तराखंडमधील बर्फाच्छादित भागात 1 सप्टेंबर ते 30 सप्टेंबर 2026 दरम्यान लोकसंख्या गणना केली जाईल. या भागातील नागरिकांना 17 ते 31 ऑगस्टदरम्यान स्वतःहून ऑनलाइन माहिती भरण्याची सुविधाही उपलब्ध करून दिली जाणार आहे. दुसरा टप्पा: महाराष्ट्रासह देशातील उर्वरित भागात फेब्रुवारी 2027 मध्ये मुख्य लोकसंख्या गणना होणार आहे.
जनगणनेत कोणती माहिती विचारली जाणार?
जनगणनेदरम्यान नागरिकांकडून विविध प्रकारची माहिती घेतली जाणार आहे. यामध्ये:
नाव आणि पालकांचे नाव
जन्मतारीख आणि जन्मस्थळ
वैवाहिक स्थिती
धर्म आणि मातृभाषा
जात आणि SC/ST संदर्भातील माहिती
शैक्षणिक पात्रता
व्यवसाय आणि रोजगार
बँक खाते
कोविड-19 लसीकरणाची माहिती
मोबाईल क्रमांक
ड्रायव्हिंग लायसन्स
पासपोर्ट क्रमांक
यांसह एकूण 40 प्रश्नांच्या माध्यमातून माहिती गोळा केली जाणार आहे.
संपूर्ण जनगणना डिजिटल पद्धतीने
यावेळी जनगणना कर्मचाऱ्यांकडून मोबाईल ॲपच्या माध्यमातून माहिती नोंदवली जाणार आहे. डिजिटल पद्धतीमुळे कागदाचा वापर कमी होण्यासोबतच माहितीचे संकलन आणि प्रक्रिया अधिक वेगाने करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे. म्हणजेच, 2027 ची जनगणना केवळ देशाची लोकसंख्या मोजणारी प्रक्रिया न राहता, जात, शिक्षण, रोजगार, सामाजिक स्थिती आणि आरोग्याशी संबंधित विविध माहितीचा मोठा डेटाबेस तयार करणारी प्रक्रिया ठरणार आहे.
