जगाच्या इतिहासात अशी अनेक युद्धं झाली आहेत जी महिनोन्‌महिने किंवा अगदी वर्षानुवर्षे सुरू राहिली. पहिलं आणि दुसरं महायुद्ध तर मानवी इतिहासातल्या सर्वात भीषण संघर्षांपैकी एक मानलं जातं. पण याच इतिहासात एक असं युद्धही झालं होतं, जे सुरू झाल्यानंतर अवघ्या काही मिनिटांतच संपलं. हे युद्ध होतं ब्रिटन आणि झांझिबारमधलं. 27 ऑगस्ट 1896 या दिवशी झालेलं हे युद्ध फक्त 38 मिनिटं चाललं आणि त्यामुळे त्याची नोंद इतिहासातल्या सर्वात कमी काळ चाललेल्या युद्धांपैकी एक म्हणून झाली.
ही गोष्ट सुरू होते झांझिबारचे सुलतान हमद बिन थुवैनी यांच्या मृत्यूपासून. त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे चुलत भाऊ खालिद बिन बरघश यांनी ब्रिटिशांची परवानगी न घेता स्वतःला झांझिबारचा नवा सुलतान घोषित केलं. त्या काळात झांझिबारवर ब्रिटिशांचा मोठा राजकीय प्रभाव होता. 1886 मध्ये झालेल्या करारानुसार झांझिबारच्या सुलतानपदासाठी ब्रिटिश प्रतिनिधींची मंजुरी आवश्यक होती. त्यामुळे खालिद यांनी स्वतःहून गादीवर बसणं ब्रिटिशांना मान्य नव्हतं. ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी खालिद बिन बरघश यांना गादी सोडण्याचा आदेश दिला आणि त्यांना महालातून बाहेर पडण्यासाठी अंतिम मुदत देण्यात आली. मात्र खालिद यांनी हा आदेश मानण्यास नकार दिला. उलट त्यांनी आपल्या महालाच्या संरक्षणासाठी सुमारे 2,800 ते 3,000 समर्थक आणि सैनिक जमा केले. त्यांच्याकडे काही तोफा आणि बंदुका होत्या. दुसरीकडे ब्रिटिश नौदलाने झांझिबारच्या बंदराजवळ युद्धनौका तैनात केल्या होत्या.
27 ऑगस्ट 1896 रोजी सकाळी ब्रिटिशांनी खालिद यांना आत्मसमर्पण करण्यासाठी शेवटची मुदत दिली. सकाळी 9 वाजेपर्यंत त्यांनी गादी सोडली नाही. त्यानंतर ठीक 9 वाजून 2 मिनिटांनी ब्रिटिश युद्धनौकांनी सुलतानाच्या महालावर गोळीबार सुरू केला. ब्रिटिशांकडे आधुनिक तोफा आणि मोठ्या प्रमाणात लष्करी क्षमता होती, त्यामुळे झांझिबारच्या सैन्याला त्यांच्यासमोर फार काळ टिकणं शक्य झालं नाही. ब्रिटिशांच्या तोफगोळ्यांनी महालाच्या परिसरात मोठी आग लागली आणि काही मिनिटांतच सुलतानाची संरक्षणव्यवस्था कोलमडू लागली. झांझिबारच्या सैन्याला मोठ्या प्रमाणावर नुकसान सहन करावं लागलं. विविध ऐतिहासिक नोंदीनुसार झांझिबारच्या बाजूचे सुमारे 500 लोक मारले गेले किंवा जखमी झाले. ब्रिटिशांच्या बाजूने मात्र फक्त एक सैनिक जखमी झाला.
सकाळी 9 वाजून 40 मिनिटांनी झांझिबारच्या बाजूने लढाई थांबवण्यात आली. म्हणजेच ब्रिटिशांचा गोळीबार सुरू झाल्यापासून अवघ्या 38 मिनिटांत हा संघर्ष संपला. याच कारणामुळे हा संघर्ष इतिहासातील सर्वात कमी काळ चाललेल्या युद्धासाठी प्रसिद्ध झाला. दरम्यान, सुलतान खालिद बिन बरघश स्वतःही महालातून निसटले. त्यांनी जर्मन वाणिज्य दूतावासात आश्रय घेतला. ब्रिटिशांनी त्यांना ताब्यात घेण्याचा प्रयत्न केला, मात्र त्यांना जर्मन संरक्षण मिळालं. पुढे खालिद यांना झांझिबारमधून बाहेर जावं लागलं आणि ते पूर्व आफ्रिकेतील जर्मन नियंत्रित प्रदेशात गेले.
या युद्धानंतर ब्रिटिशांचा झांझिबारवरील प्रभाव आणखी मजबूत झाला आणि त्यांच्या पसंतीचा सुलतान हमुद बिन मोहम्मद गादीवर आला. अवघ्या 38 मिनिटांत संपलेल्या या संघर्षाने मात्र इतिहासात वेगळीच नोंद करून ठेवली. कारण हे युद्ध केवळ त्याच्या कमी कालावधीमुळे महत्त्वाचं नाही, तर त्या काळातल्या वसाहतवादी शक्ती आणि स्थानिक सत्तांमधील प्रचंड लष्करी असमतोलाचंही उदाहरण आहे.
असेच दर्जेदार लेख वाचण्यासाठी फॉलो करा लगावबत्ती.
तसेच आमच्या युट्युब चॅनलला देखील भेट द्या…!!!
