बनावट सिमकार्ड, ओळख चोरी आणि मोबाईल क्रमांकाच्या माध्यमातून होणाऱ्या फसवणुकीला आळा घालण्यासाठी केंद्र सरकारने सिमकार्डशी संबंधित ग्राहक पडताळणीचे नियम अधिक कडक केले आहेत. दूरसंचार (वापरकर्ता ओळख) नियम, २०२६ अंतर्गत नवीन मोबाईल कनेक्शन घेताना बायोमेट्रिक पद्धतीने ग्राहकाची ओळख पडताळण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. या नव्या नियमांमुळे नवीन सिमकार्ड घेण्यासोबतच सिम बदलणे किंवा ग्राहकाच्या नोंदणीतील काही महत्त्वाच्या तपशिलांमध्ये बदल करतानाही ओळख पडताळणीची प्रक्रिया अधिक कडक होणार आहे.
नवीन सिमकार्ड घेताना काय बदलणार?
नवीन सिमकार्ड किंवा मोबाईल कनेक्शन घेणाऱ्या ग्राहकाची ओळख बायोमेट्रिक पद्धतीने तपासली जाणार आहे. आधारच्या माध्यमातून केवायसी करणाऱ्या ग्राहकांसाठी ई-केवायसीची प्रक्रिया वापरली जाईल. तर आधारआधारित केवायसी उपलब्ध नसलेल्या प्रकरणांमध्ये नियमानुसार डी-केवायसी प्रक्रिया केली जाईल. यामागचा मुख्य उद्देश सिमकार्ड प्रत्यक्षात कोणत्या व्यक्तीच्या नावावर जारी करण्यात आले आहे, याची खात्री करणे हा आहे.
सिम बदलतानाही ओळख पडताळणी
नवीन नियम केवळ नवीन सिमकार्ड घेणाऱ्या ग्राहकांपुरते मर्यादित नाहीत. सिम बदलताना किंवा ग्राहकाच्या नोंदणीकृत माहितीमध्ये बदल करतानाही ओळख पडताळणीची प्रक्रिया लागू होऊ शकते. नाव, लिंग किंवा जन्मतारीख यांसारख्या महत्त्वाच्या तपशिलांमध्ये बदल करताना संबंधित ग्राहकाची ओळख पुन्हा तपासली जाऊ शकते.
व्यवसायाच्या नावावर घेतलेल्या सिमसाठीही नियम
एखाद्या कंपनी किंवा संस्थेच्या नावावर मोबाईल कनेक्शन घेतले असल्यास त्यासाठीही ओळख पडताळणी आवश्यक राहणार आहे. कनेक्शन कोणाच्या नावावर नोंदवले आहे, तसेच प्रत्यक्षात ते कोण वापरणार आहे, याची माहिती निश्चित करण्यावर भर दिला जाणार आहे.
बनावट कागदपत्रे दिल्यास कारवाई
चुकीची माहिती, बनावट कागदपत्रे किंवा दुसऱ्या व्यक्तीच्या ओळखीचा वापर करून मोबाईल कनेक्शन घेतल्याचे आढळल्यास संबंधित प्रकरणाची माहिती पोलिसांना दिली जाऊ शकते. अशा प्रकारे नियमांचे उल्लंघन करून घेतलेले सिमकार्ड किंवा मोबाईल कनेक्शन निलंबित किंवा बंद करण्याची कारवाईही होऊ शकते.
केवायसीनंतर मिळणार सूचना
ग्राहकाची बायोमेट्रिक पडताळणी पूर्ण झाल्यानंतर त्याच्या नावावर नवीन मोबाईल कनेक्शन घेण्यात आले आहे किंवा नोंदणीकृत माहितीमध्ये बदल करण्यात आला आहे, याची माहिती देण्यासाठी ग्राहकाला सूचना पाठवली जाऊ शकते.
सिम विक्री केंद्रावर बायोमेट्रिक माहिती साठवता येणार नाही
नव्या व्यवस्थेतील महत्त्वाची बाब म्हणजे सिमकार्ड विक्रीच्या ठिकाणी ग्राहकाची बायोमेट्रिक किंवा वैयक्तिक माहिती साठवून ठेवण्यास मनाई करण्यात आली आहे. पडताळणीसाठी आवश्यक माहिती दूरसंचार कंपनीच्या सुरक्षित प्रणालीकडे पाठवली जाईल. बनावट सिमकार्ड, ओळख चोरी आणि मोबाईल क्रमांकाचा गैरवापर रोखण्यासाठी हे नियम महत्त्वाचे मानले जात आहेत. विशेषतः दुसऱ्या व्यक्तीच्या ओळखीचा वापर करून सिमकार्ड घेण्याच्या प्रकारांना आळा घालण्यास या नव्या पडताळणी व्यवस्थेमुळे मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
