आजच्या चिखलफेकीच्या राजकीय वातावरणात आशेचा किरण वाटेल असा एक किस्सा आहे. त्या काळात भारतीय राजकारणात विचारधारेचे मतभेद असूनही नेत्यांमध्ये एकमेकांबद्दल किती आदर आणि माणुसकी होती, याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे माजी पंतप्रधान राजीव गांधी आणि अटलबिहारी वाजपेयी यांच्यातील हा हृदयस्पर्शी प्रसंग.
ही घटना साधारण १९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धातील आहे. त्या काळात अटलबिहारी वाजपेयी यांना किडनीचा गंभीर आजार झाला होता. त्यांना उपचारांसाठी अमेरिकेला जाण्याची अत्यंत गरज होती. मात्र त्या काळातील आर्थिक परिस्थिती आणि तांत्रिक अडचणींमुळे त्यांना तातडीने परदेशात जाणे कठीण होते.
वाजपेयींनी ही बाब कुणालाही सांगितली नव्हती. पण तत्कालीन पंतप्रधान राजीव गांधी यांना कुठूनतरी त्यांच्या आजाराची माहिती मिळाली. राजीव गांधींना माहीत होते की अटलबिहारी वाजपेयी हे अत्यंत स्वाभिमानी नेते आहेत आणि ते कोणाची वैयक्तिक मदत सहज स्वीकारणार नाहीत.
म्हणूनच राजीव गांधींनी त्यांना मदत करण्यासाठी एक विलक्षण आणि सुसंस्कृत मार्ग निवडला. त्यांनी वाजपेयींना आपल्या कार्यालयात बोलावून सांगितले,
“अटलजी, मला संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) महासभेसाठी भारताचे एक शिष्टमंडळ न्यूयॉर्कला पाठवायचे आहे. मी तुम्हाला त्या शिष्टमंडळाचा सदस्य म्हणून पाठवू इच्छितो.”
वाजपेयींना हे ऐकून आश्चर्य वाटले, कारण ते विरोधी पक्षातील नेते होते. मात्र राजीव गांधींचा मूळ हेतू वेगळाच होता. अधिकृत शिष्टमंडळाचा भाग म्हणून न्यूयॉर्कला गेल्यावर वाजपेयी सरकारी खर्चाने आपल्या किडनीवर उपचार घेऊ शकतील, आणि त्यांच्या स्वाभिमानालाही धक्का बसणार नाही.
ही मदत राजकीय असली तरी पूर्णतः माणुसकीने भरलेली होती. वाजपेयी न्यूयॉर्कला गेले, तिथे त्यांच्यावर यशस्वी उपचार झाले आणि ते पूर्णपणे बरे होऊन भारतात परतले.
हा हृदयस्पर्शी किस्सा स्वतः अटलबिहारी वाजपेयी यांनी राजीव गांधींच्या निधनानंतर उघड केला. ज्येष्ठ पत्रकार करण थापर यांना दिलेल्या एका मुलाखतीत ते भावूक होत म्हणाले,
“राजीव गांधींमुळेच आज मी जिवंत आहे. त्यांनी ज्या पद्धतीने मला न्यूयॉर्कला पाठवलं आणि माझ्या उपचारांची सोय केली, ती केवळ मोठ्या मनाचा माणूसच करू शकतो. त्यांनी कधीही या उपकाराची वाच्यता केली नाही.”
राजकारण म्हणजे केवळ सत्ता मिळवण्याचा खेळ नाही, तर ते देशहित, मूल्ये आणि माणुसकी यावरही आधारित असू शकते, हे या घटनेतून स्पष्ट होते. राजीव गांधींची संवेदनशीलता आणि अटलबिहारी वाजपेयींची कृतज्ञता भारतीय लोकशाहीतील सुसंस्कृत राजकारणाचं सुंदर दर्शन घडवते.
